به گزارش پایگاه خبری تشکیلاتی بعثنا، حوزه خواهران بسیج دانشجویی دانشگاه فرهنگیان استان هرمزگان در نامهای رسمی خطاب به رئیس و اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، با انتقاد از وضعیت اجرای سند تحول بنیادین آموزشوپرورش، نسبت به فاصله جدی میان اهداف این سند و واقعیتهای میدانی مدارس و نظام تربیت معلم هشدار داد.
ضرورت تدوین سند تحول بنیادین و اهداف اولیه آن
ریاست محترم و اعضای گرامی شورای عالی انقلاب فرهنگی
سلام و احترام
در سالهای منتهی به تدوین سند تحول بنیادین آموزشوپرورش، آسیبشناسیهای مکرر کارشناسان، گزارشهای رسمی و دغدغههای نخبگان تعلیم و تربیت حاکی از آن بود که نظام آموزشی کشور با چالشهایی جدی از جمله ناکارآمدی ساختاری، رویکردهای تقلیدی، فاصله گرفتن از الگوی بومی–اسلامی تعلیموتربیت و ناتوانی در پاسخگویی به نیازهای تربیتی نسل جدید مواجه است.
در همین راستا و با ضرورت اصلاحی عمیق، همهجانبه و بنیادین در نظام تعلیم و تربیت، سند تحول بنیادین آموزشوپرورش با هدف ارتقای کیفیت تربیت نسل آیندهٔ ایران اسلامی و تحقق آموزشوپرورش هویتمحور، عدالتگستر و تمدنساز تدوین و ابلاغ شد.
حوزه خواهران بسیج دانشجویی دانشگاه فرهنگیان استان هرمزگان، بهعنوان بخشی از بدنه دانشجومعلمان کشور و از ذینفعان مستقیم نظام تربیت معلم و اجرای سند تحول بنیادین آموزشوپرورش، بر خود لازم میداند در چارچوب مسئولیت دانشجویی، انقلابی و تخصصی خویش، نکاتی را در خصوص وضعیت کنونی و میزان تحقق این سند ـ بهعنوان مهمترین سند راهبردی و بالادستی حوزه آموزشوپرورش ـ به استحضار آن شورای محترم برساند.
گذشت ۱۴ سال و فاصله معنادار سند با میدان عمل
ششم دیماه ۱۳۹۰، همزمان با ابلاغ رسمی سند تحول بنیادین آموزشوپرورش _که پیشتر در آذرماه همان سال در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده بود_ افق تازهای پیش روی نظام تعلیم و تربیت کشور گشوده شد. و این سند بهعنوان نقشه راه تحول واقعی در یکی از حیاتیترین عرصههای کشور معرفی گردید.
سندی که حاصل سالها کار کارشناسی، مشارکت نخبگان حوزه تعلیم و تربیت و مبتنی بر مبانی اسلامی–ایرانی است و از سوی مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) بهعنوان سندی «متقن، مهم و مورد تأیید کارشناسان و خبرگان آموزشوپرورش»، مورد تصریح و تأکید قرار گرفته است.با این حال، اکنون و پس از گذشت چهارده سال از ابلاغ این سند بالادستی، ارزیابی واقعبینانه از وضعیت آموزشوپرورش کشور نشان میدهد که فاصلهای معنادار میان اهداف ترسیمشده در سند تحول بنیادین و آنچه در میدان عمل و در سطح مدارس و نظام تربیت معلم جریان دارد، پدید آمده است؛ فاصلهای که اگر به صورت جدی مورد واکاوی و جبران قرار نگیرد، میتواند این سند راهبردی را به تجربهای نیمهتمام و کماثر بدل سازد.
بیتردید، سند تحول بنیادین از حیث جهتگیریهای کلان، اهداف راهبردی و تصویر مطلوب از انسان، مدرسه و جامعه، ظرفیتهای مهم و قابل اتکایی در خود دارد؛ هرچند از منظر برخی کارشناسان و صاحبنظران حوزه تعلیم و تربیت، بخشهایی از مبانی نظری، تعاریف مفهومی و نحوه صورتبندی برخی مفاهیم در سند، با ابهامها، اجمال یا نیاز به تبیین و بازخوانی دقیقتر همراه است؛ اما مسئله اصلی صرفاً به متن سند محدود نمیشود، بلکه در چگونگی اجراسازی، سازوکارهای نظارت و میزان التزام عملی دستگاههای مسئول به مفاد آن ریشه دارد.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که تلقی تحول به مثابه امری صرفاً اداری و بخشنامهای، و نه فرایندی عمیق، تدریجی و مبتنی بر تغییر نگرش مجریان، از نخستین عوامل کندی و اختلال در تحقق اهداف سند بوده است.
موانع ساختاری اجرای سند تحول
در این میان، بیثباتی مدیریتی در وزارت آموزشوپرورش، تغییر مکرر رویکردها و سلایق اجرایی، فقدان نقشه راه عملیاتی شفاف و قابل فهم برای مدارس و معلمان، نبود شاخصهای دقیق کمی برای سنجش میزان تحقق سند، و عدم تخصیص ردیف بودجه مستقل و شفاف برای اجراسازی آن، از جمله چالشهای ساختاری است. که بارها مورد اشاره دلسوزان این حوزه قرار گرفته. اما تاکنون بهصورت نظاممند برطرف نشده است.
نسخه ترمیمی؛ اصلاح دیرهنگام و کماثر
در سالهای اخیر، با اذعان به برخی کاستیهای اجرایی، نسخهای ترمیمی از سند تحول بنیادین آموزشوپرورش ـ هرچند با تأخیر و پس از گذشت نزدیک به یک دهه از ابلاغ سند اصلی ـ تدوین و ابلاغ شد. بیتردید اصل توجه به اصلاح و ترمیم سند، اقدامی قابل تأمل و نشانهای از پویایی نظام سیاستگذاری در این حوزه تلقی میشود. با این حال، در خصوص برخی رویکردها و تغییرات مطرحشده در این نسخه، نگرانیهای کارشناسی جدی نسبت به فاصله گرفتن از سیاستهای کلی نظام و تأکیدات مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) مطرح گردیده است.
افزون بر این، به دلیل تداوم نگاه متمرکز و عدم بهرهگیری مؤثر از ظرفیت معلمان و دانشگاه فرهنگیان در فرآیند تدوین و اجراسازی، این نسخه نیز نتوانست به ایجاد تحول محسوس و معنادار در میدان عمل منجر شود.
تضعیف دانشگاه فرهنگیان و بحران تربیت معلم
مطابق نص صریح سند تحول بنیادین، معلم محور اصلی تحقق تحول در نظام تعلیم و تربیت است. و نظام تربیت معلم باید متناسب با اهداف و الزامات این سند بازطراحی شود. با این حال، وضعیت کنونی دانشگاه فرهنگیان ـ بهعنوان مرجع اصلی تربیت معلم تحولخواه ـ حاکی از چالشهای جدی در حوزه جذب، آموزش، توانمندسازی و نگهداشت نیروی انسانی است.
سیاستهای متناقض در مسیر جذب معلم، از جمله افزایش سن ورود به دانشگاه فرهنگیان بدون اقناع کارشناسی و بدون ملاحظه الزامات تربیت بلندمدت معلم، گسترش مسیرهای موازی و بعضاً مغایر با فلسفه وجودی دانشگاه فرهنگیان، و نیز تحولات ساختاری و تغییرات اخیر در ساختار این دانشگاه که بدون تبیین نسبت آن با مأموریت اصلی دانشگاه فرهنگیان صورت گرفته است، در کنار بیتوجهی به ابعاد تربیت هویتی، حرفهای و تمدنی دانشجومعلمان، عملاً یکی از مهمترین ارکان تحقق سند تحول بنیادین آموزشوپرورش را با تضعیف جدی مواجه ساخته است.
نشنیدن صدای دانشجومعلمان در تصمیمسازی
ما دانشجومعلمان، بهعنوان معلمان آینده این سرزمین، بارها دغدغههای خود را نسبت به این روندها از مجاری مختلف مطرح کردهایم. با این حال، عدم حضور مؤثر نمایندگان بدنه دانشجومعلمی و تشکلهای علمی–تربیتی در فرآیندهای تصمیمسازی و سیاستگذاری، سبب شده است که بخش قابل توجهی از ظرفیت نخبگانی دانشگاه فرهنگیان در خدمت تحقق سند تحول قرار نگیرد.
مسئولیت شورای عالی انقلاب فرهنگی در احیای سند
شورای عالی انقلاب فرهنگی، بهعنوان عالیترین مرجع سیاستگذاری فرهنگی کشور و تصویبکننده سند تحول بنیادین آموزشوپرورش، نقش بیبدیلی در نظارت، راهبری و مطالبهگری نسبت به اجرای دقیق این سند دارد.
از این رو، انتظار میرود آن شورای محترم، با ورود فعالتر و مسئولانهتر به این مسئله، نسبت به احیای جایگاه سند تحول بنیادین و الزام دستگاههای اجرایی به تحقق آن اقدام نماید.
بر این اساس، با وجود آنکه در سالهای گذشته اقداماتی نظیر برگزاری نشستها، دورهها و کارگاههای تبیینی و تلاشهای پراکنده کارشناسی با هدف تبیین مفاهیم سند تحول بنیادین صورت گرفته و ما نیز از این اقدامات آگاه بوده و آنها را ارج مینهیم، اما واقعیت آن است که این تلاشها عمدتاً مقطعی، غیرنظاممند و فاقد پیوند مؤثر با فرآیند اجرا بودهاند.
ضرورت تبیین نظری پیش از هر بازنگری جدید
از این رو، با توجه به ابهامهای نظری موجود و ضرورت جلوگیری از برداشتهای سلیقهای در اجرا، ما بر این باوریم که پیش از هرگونه بازنگری یا اصلاح شتابزده، لازم است فرآیندی نظاممند، مستمر و فراگیر برای «تبیین نظری و تفسیری سند تحول بنیادین» شکل گیرد. فرآیندی که با مشارکت فعال معلمان، دانشگاه فرهنگیان، صاحبنظران حوزه تعلیم و تربیت و تشکلهای علمی–تربیتی انجام شود. تا مفاهیم کلیدی، نسبت ساحتهای تربیتی، الزامات اجرایی و انتظارات عملی سند، بهصورت روشن و قابل فهم برای بدنه اجرا تبیین گردد. و در امتداد آن، الگوی عملیاتی مشخص و قابل سنجشی برای تحقق اهداف سند در سطوح مختلف نظام آموزشی طراحی شود. امری که فقدان آن در سالهای گذشته موجب شده است مدرسه، معلم و دانشگاه فرهنگیان تصویر روشنی از نسبت خود با اهداف سند نداشته باشند.
مطالبات پنجگانه دانشجومعلمان هرمزگان
بر این اساس، مطالبات مشخص و قابل پیگیری خود را به شرح ذیل اعلام میداریم:
- ۱. تهیه و انتشار گزارش رسمی، شفاف و دورهای از میزان تحقق سند تحول بنیادین، مبتنی بر شاخصهای دقیق کمی ، تحت نظارت شورای عالی انقلاب فرهنگی.
- ۲. الزام وزارت آموزشوپرورش به تدوین نقشه راه عملیاتی اجراسازی سند تحول، بهگونهای که برای مدارس، معلمان و مدیران قابل فهم و قابل اجرا باشد.
- ۳. بازطراحی نظام تربیت معلم با محوریت دانشگاه فرهنگیان، مطابق نص صریح سند تحول بنیادین. و جلوگیری از سیاستها و سازوکارهای موازی که منجر به تضعیف این دانشگاه میشود.
- ۴. پیشبینی و تخصیص ردیف بودجه مستقل، شفاف و پایدار برای اجراسازی سند تحول بنیادین، بهعنوان شرط لازم تحقق تحول واقعی.
- ۵. طراحی سازوکاری نهادمند تحت نظارت شورای عالی انقلاب فرهنگی و با محوریت دانشگاه فرهنگیان و نهادهای تخصصی تعلیم و تربیت. به منظور مشارکت مؤثر معلمان، دانشجومعلمان و تشکلهای علمی–تربیتی در سیاستگذاری، اجرا و نظارت بر سند. در جهت تقویت مردمیسازی آموزشوپرورش و مطابق با اهداف مندرج در سند تحول بنیادین.
تأکید بر امید به اصلاح مسیر
در پایان، ضمن تأکید مجدد بر پایبندی به آرمان تحول بنیادین در آموزشوپرورش، اعلام میداریم که این نامه از سر دغدغهمندی، مسئولیتپذیری و امید به اصلاح مسیر نگاشته شده است. ما بر این باوریم که سند تحول بنیادین، همچنان ظرفیتی بزرگ و تعیینکنندهای را برای اصلاح و ارتقای نظام تعلیم و تربیت کشور در اختیار قرار میدهد. مشروط بر آنکه با عزم جدی، نظارت مؤثر و بهرهگیری واقعی از ظرفیت بدنه معلمی و دانشگاه فرهنگیان همراه شود.
دانشجومعلمان دغدغهمند سراسر کشور، بهعنوان بدنه آیندهساز اجرای این سند، امیدوارند با بازگشت به روح تحولخواه سند و اصلاح مسیرهای نظری و اجرایی آن، رؤیای تحول بنیادین در آموزشوپرورش ایران اسلامی از حالت تعلیق خارج شده. و به مرحله تحقق واقعی نزدیک شود.
با آرزوی توفیقات روزافزون برای شما خادمان پرتلاش نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران.
والسلام علیکم و رحمهالله و برکاته.
حوزه خواهران بسیج دانشجویی دانشگاه فرهنگیان استان هرمزگان
